Ölüme Bağlı Tasarruflarda İkameler

Ölüme Bağlı Tasarruflarda İkameler
Ölüme Bağlı Tasarruflarda İkameler

Photo credit: Unsplash

I. ALELADE İKAME (YEDEK MİRASÇI ATAMA)

MK 520’ye göre, tasarrufu yapan kimse, mirasçı veya lehine vasiyet yapılan kişinin KENDİSİNDEN ÖNCE ÖLMESİ veya MİRASIN HERHANGİ BİR SEBEPLE İKTİSAP EDİLEMEMESİ halinde, bu kişilerin YERİNE GEÇMEK ÜZERE bir veya birkaç kişi tayin edilebilir.

  • Örneğin A, B’yi mirasçı olarak atıyor ve lehine mal vasiyeti yapıyor. Ancak B, A’dan önce ölüyor veya mirası reddediyor. B’nin mirasçı veya musaleh olamaması halinde, A’nın diğer bir kişi olan C’nin onun yerine geçmesini istemesi alelade ikamedir.

Alelade ikame GECİKTİRİCİ ŞARTA BAĞLI bir ÖBT niteliğindedir.

Sade ve basit bir tasarruftur. Mirasbırakanın ÖBT yaptığı kişinin bundan yararlanamayacağı ihtimalini düşünerek, onun yerine geçmek üzere ikinci bir kişiyi tayin etmesidir.

1.Alelade İkamenin Birden Fazla Kişi Lehine Yapılması

Vasiyetçi, mirasçı veya musaleh yerine geçecek kişinin birden fazla kişi olmasına karar verebilir.

Örneğin vasiyetçi, ÖBT’sinde A’nın mirasçı olamaması halinde B,C ve D’nin, A’nın yerine mirasçı olmasını isteyebilir.

Bununla birlikte vasiyetçinin, ÖBT’sinde A’nın mirasçı olamaması halinde, B,C ve D’nin, A’nın yerine SIRA İLE MİRASÇI olmalarını istemiş olabilir.

Sıra ile mirasçı olarak belirlenirlerse, kurala göre sıralama;

  • A mirasçı olamazsa B,
  • B mirasçı olamazsa C,
  • C mirasçı olamazsa D mirasçı olsun şeklindedir.

Vasiyetçinin birlikte mirasçı mı yoksa sıra ile mirasçı mı olanları istemesi VASİYETÇİNİN İRADE BEYANININ YORUMLANMASI ile anlaşılabilir.

“Bir ÖBT’de mirasbırakan A’yı mirasçı atamış olsun ve “ölümümde A hayatta değilse, onun yerine B mirasçı olsun” demiştir. Vasiyetçi öldüğünde A hayattadır ancak mirası reddetmiştir. B’ye miras ikame edilebilir mi?”

  • Türk hukukunda bu konuda açıklık yoktur. Kural olarak vasiyetçinin iradesi yorumlanmalı ve şüphe halinde alelade ikamenin varlığı lehine karar vermek gerekir. Hasan Hoca’ya göre böyle bir durumda mirasın B’ye geçtiğini kabul etmek gerekir.

II. FEVKALADE İKAME

Bu ikame türünde vasiyetçi, mirasçısını veya musalehini, BELİRLİ BİR SÜRE SONRA, mirasını veya vasiyet ettiği malını ÜÇÜNCÜ BİR KİŞİYE DEVRETMEKLE yükümlü kılar.

  • Örneğin, vasiyetçi tüm malvarlığını A’ya bırakmış, evdeki kütüphaneyi de B’ye vasiyet etmiştir. ÖBT’de A’nın mirası iktisap ettikten sonra ölmesi halinde malvarlığının C’ye geçmesini, ayrıca B’nin iktisap ettiği kütüphanenin de, B’nin ölümünde D’ye geçmesini istemesi fevkalade ikamedir.

Fevkalade ikamede iki mirasçı vardır. Biri ÖN MİRASÇI, diğeri ART MİRASÇIDIR.

Miras İKİ DEFA GEÇMEKTEDİR. Birincisi  mirasbırakanın ölümü anında, MİRASIN ÖN MİRASÇIYA GEÇMESİDİR. İkinci geçiş anı ise mirasbırakanın  ÖBT’sinde gösterilmiştir ve genel olarak ÖN MİRASÇININ ÖLÜM ANIDIR.

Burada dikkat edilmesi gereken, art mirasçı ÖN MİRASÇININ MİRASÇISI DEĞİL, MİRASBIRAKANIN MİRASÇISIDIR.

Art mirasçının tayini ÖN MİRASÇIYA BIRAKILMAZ.

Art mirasçı tek bir kişi olarak tayin edilebileceği gibi, BİRDEN FAZLA KİŞİ de olabilir.

Art mirasçılar alelade ikameden farklı olarak SADECE BİRLİKTE MİRASÇI OLABİLİRLER.

  • Kanun art mirasçılıkta sıra ile mirasçılığı kabul etmemiştir.

Fevkalade ikame ancak TEK DERECELİ OLABİLİR.

Mirasbırakanın mallarının art mirasçıdan BAŞKA BİR ART MİRASÇIYA GEÇMESİ OLAMAZ.

Fevkalade ikame SAKLI PAYI İHALEL ETTİĞİ ÖLÇÜDE tenkis edilebilir.

1.Fevkalade İkamenin Hukuki Niteliği

Bu konuda farklı görüşler vardır;

  1. Görüşe göre; fevkalade ikame ŞARTA veya BİR SÜRENİN GEÇMESİNE bağlı bir mirasçı ataması veya mal vasiyeti niteliğindedir. Ön mirasçının hakkı bozucu şarta bağlı bir hak niteliğinde iken, son mirasçının hakkı geciktirici şarta bağlı bir haktır.
  2. Görüşe göre; mirasın ön mirasçıdan art mirasçıya geçirilmesi yükümlülüğü olduğu için fevkalade ikame bir MÜKELLEFİYET olarak kabul edilmelidir. Hasan Hoca’nın katıldığı görüş bu yöndedir.

2.Fevkalade İkamenin Sakıncaları ve Bu Kondaki Sınırlamalar

Türk hukukuna göre sınırlama, ZAMAN AÇISINDAN DEĞİL, DERECE BAKIMINDANDIR.

Fevkalade ikame sadece bir dereceli olduğundan, vasiyetçi SADECE ÖN MİRASÇIYA mirası devir mükellefiyeti yükleyebilir. Art mirasçıya yükletilemez.

  • Yani, vasiyetçinin terekesi ancak A’dan B’ye intikal edebilir. B’den C’ye geçmesi söz konusu olamaz.

MK m.522 bu kuralın istisnasıdır. Buna göre, mirasın art mirasçıya geçişi için SÜRE KONMUŞSA ve ön mirasçı SÜRE DOLMADAN ÖNCE ÖLMÜŞSE, teminat vermek şartıyla miras, ön mirasçının MİRASÇILARINA GEÇER. Burada halden dolayı istinaden iki dereceli ikame kabul edilmiştir.

3.İnşai (Kurucu) İkameler

Vasiyetçinin, açık olarak ikame yapmadığı hallerde,  VASİYETİ YERİNE GETİRMEK İÇİN fevkalade ikame yapılması gerekiyorsa, bu türdeki ÖBT’lere doktrinde inşai ikameler denir.

Vasiyetçinin mirasçı atadığı veya musaleh gösterdiği kişi HENÜZ DOĞMAMIŞSA, fakat ilerinde dünyaya gelmesi MUHTEMELSE, ÖBT ancak ve ancak KURUCU İKAME ile gerçekleşebilir.

Bu durumda mirasçı veya musaleh, tereke mallarını DEVİR İLE YÜKÜMLÜ olacak ve ÇOCUK DOĞUNCA, yapılmış olan bağış ona devredilecek.

4.Fevkalade İkamenin Hükümleri

Fevkalade ikameden 2 aşama vardır ve fevkalade ikamenin hükümleri bu aşamalara göre incelenmelidir;

Mirasbırakanın ölümü ile, ön mirasçının iktisap etmesi (Fevkalade ikamenin açılmasından önceki safha)

Ön mirasçının iktisabı GEÇİCİDİR. Çünkü ön mirasçı art mirasçıya devir yükümlülüğü ile mirası iktisap eder.

Ön mirasçının buradaki hakkı İNTİFA HAKKINA BENZETİLEBİLİR.

Ön mirasçı belirli bir süre miras mallarından faydalanacak ve sonunda mallar üzerindeki HAKKI SON BULACAKTIR.

Ön mirasçının mülkiyet hakkı ART MİRASÇININ MÜLKİYET HAKKI ile SINIRLANMIŞTIR.

Ön mirasçının tasarruf yetkisi intifa hakkı sahibinkinden daha geniştir.

Eğer ön mirasçı, art mirasçıya mirasın geçişini engelleyici nitelikte temlik yaparsa, ikame açılır açılmaz ART MİRASÇI İŞLEMİN İPTALİNİ İSTEYEBİLİR.

  • Temlikin geçerli olabilmesi ön mirasçının, art mirasçının icazetini almasına bağlıdır.

Ön mirasçının temlik işlemiyle, geçerli olması halinde, TEREKEDEN ÇIKAN MAL YERİNE TEMLİK İLE ELDE EDİLEN MENFAAT veya DİĞER MALLAR GEÇER.

  • Örneğin, ön mirasçı terekedeki malları satarak bir ev satın alırsa, art mirasçıya bu evin mülkiyeti devrolunmalıdır.

İkamenin açılmasından önceki safhada art mirasçının hakkı BEKLENEN HAKTIR. Beklenen hak olmasının özellikleri;

  • Miras ön mirasçının mülkiyeti ve tasarrufu altında iken, art mirasçı bazı KORUYUCU TEDBİRLERİN ALINMASINI isteyebilir.
  • Beklenen hak, esasa ilişkin olarak ikamenin açılmasında ve bu anda art mirasçının mirası kazanması bakımından önemlidir.

-Art mirasçının talep edebileceği koruma tedbirleri;

Defter tutulması; vasiyetçi tutulan defterin aksine tasarruf yapamaz

Güvence verme yükümlülüğü; mirasbırakan aksini emretmedikçe, ön mirasçı GÜVENCE VERMEKLE YÜKÜMLÜDÜR. Ön mirasçı, YETECEK KADAR güvence göstermedikçe miras ön mirasçıya TESLİM EDİLMEZ. Mirasbırakan ÖBT’sinde açıkça ön mirasçıdan güvence istenmemesini bildirirse, ön mirasçının bu yükümlülüğü ortadan kalkar. Ancak bunun tek şartı MİRASBIRAKANIN AÇIK İRADE BEYANIDIR.

Mirasın resmen yönetimi; Ön mirasçı defter tutma ve güvence verme tedbirlerine uymadığı takdirde, mirasın yönetimi ondan alınır ve MAHKEME TARAFINDAN RESMEN YÖNETİLİR. Herhangi bir zararın doğması şart değildir, tehlikenin varlığı yeterlidir. MK’ya göre mirasın resmen idaresi için 2 şart aranır;

  • Ön mirasçının TEMİNAT VERMEMESİ,
  • Ön mirasçının, art mirasçının haklarını TEHLİKEYE DÜŞÜRECEK TASARRUFTA bulunmasıdır.

Belirli bir zaman sonra aynı mirasın art mirasçıya geçmesi (Fevkalade ikamenin açılması)

Bu aşamada art mirasçı, MİRASI İKTİSAP EDER.

MK 522’ye göre aksi belirtilmedikçe, fevkalade ikame MİRASBIRAKANIN ÖLÜMÜ ile açılır.

Mirasbırakanın, fevkalade ikamenin açılması anı için, ön mirasçının ölümünden başka bir anı belirlemesi de mümkündür.

  • Örneğin eşin yeniden evlenmesi halinde ikamenin açılması mirasbırakan tarafından emredilmiş olabilir. Bir çocuğun doğması, art mirasçının ergin olması gibi anların belirlenmesi de mümkündür.

Art mirasçı, İKAMENİN AÇILMASINDAN ÖNCE ÖLÜRSE, kendisine geçmesi beklenen haklar ORTADAN KALKAR ve ÖN MİRASÇI terekeye KESİN OLARAK SAHİP OLUR.

İkamenin açılmasında art mirasçı başka bir sebepten ötürü de MİRASI İKTİSAP EDEMİYORSA, ön mirasçı yine KESİN OLARAK MALİK OLUR.

Mirasbırakanın, art mirasçının ölümü halinde veya herhangi bir sebeple mirası iktisap edemediği hallerde, ART MİRASÇININ MİRASÇILARININ geçmesini istemesi mümkündür.

  • Ancak bunun geçerliliği mirasbıraknın AÇIKÇA BELİRTMİŞ OLMASINA bağlıdır.

Ön mirasçı MİRASI İKTİSAP EDEMEZSE, art mirasçı DOĞRUDAN DOĞRUYA MİRASÇI OLUR.

Fevkalade ikame açılınca, art mirasçı MİRASÇI SIFATINI kazanır. Doktrinde baskın olan görüşe göre, art mirasçı ön mirasçının değil MİRASBIRAKANIN MİRASÇISIDIR.

Fevkalade ikamenin açılmasında ön mirasçının malvarlığı ikiye ayrılmalıdır;

  • Ön mirasçının mirasbırakandan iktisap ettiği mallar art mirasçıya geçer,
  • Ön mirasçının KENDİ MALVARLIĞI ise sadece KENDİ MİRASÇILARINA GEÇER.

Ön mirasçı veya ön mirasçının mirasçıları, ÖBT’den gelen malları, art mirasçıya DEVİR ve TESLİM ETMEKLE MÜKELLEFTİR.

 

 

İletişim