İnternet Alışverişlerinde Tüketicinin Cayma Hakkı

Photo credit: Unsplash

Tüketicilerin işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalar, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (bundan böyle “Kanun” olarak anılacaktır.) kapsamında düzenlenmiştir.

Kanun kapsamında ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi tüketici olarak tanımlanmakta olup, tüketiciler ile mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlem ise tüketici işlemi olarak tanımlanmıştır.

Online alışveriş de bu kapsamda bir tüketici işlemidir ve Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun’a tabidir. Bu işlemler, uzaktan diğer bir ifade ile internet ortamında yapıldığı için mesafeli sözleşmeler olarak adlandırılmaktadır: “Mesafeli sözleşme, satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik olarak oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde, taraflar arasında sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dâhil olmak üzere uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle kurulan sözleşmelerdir” (TKHK m. 48).

Bu kapsamda Kanun’a ek olarak Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği kapsamında düzenlenmektedir.

Kanun’un 48/4 maddesi uyarınca “Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir”. Nitekim bu husus Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin 9. Maddesi kapsamında da düzenlenmiştir: “Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir”.

Cayma hakkı kapsamında hak sahibi, belirli bir süre içerisinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeyi tek taraflı olarak sonlandırabilmektedir[1].

Madde metninden de açıkça görüldüğü üzere internet ortamından alışveriş yapan tüketici, satın aldığı ürünü hiçbir gerekçe göstermeksizin teslimden itibaren 14 gün içinde iade edebilir. Bu sebeple tüketicinin hiçbir bedel talep edilemez. Bu hakkın kullanılabilmesi için, 14 gün içinde satıcıya karşı ileri sürülmesi gerekmektedir.

Bu noktada belirtmek gerekir ki, eksik bilgilendirme halinde bu 14 günlük süre başlamayacaktır. Diğer bir ifade ile satıcının, 14 günlük cayma hakkı ile ilgili olarak tüketiciyi bilgilendirmesi gerekmektedir. Tüketici, cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmezse, cayma hakkını kullanmak için on dört günlük süreyle bağlı değildir (Yönetmelik m. 10). Her halükarda bu süre 1 yıldır.

Ayıplı Mal ve Sözleşmeden Dönme

Kanun kapsamında ayıplı mal, “tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan mal” olarak tanımlanmıştır.

Buna ek olarak ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı olarak kabul edilir (Kanun m. 8/2).

Malın ayıplı olması halinde tüketici devamdaki seçimlik haklarından birini kullanabilir:

  1. Satılanı geri vererek sözleşmeden dönebilir,
  2. Ayıp oranında indirim isteyebilir,
  3. Aşırı masraf gerektirmiyor ise satılanın ücretsiz onarılmasını isteyebilir,
  4. Eğer varsa, satılanın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteyebilir.

Bu kapsamda malın ayıplı gelmesi halinde de tüketici, malı satıcıya iade edebilir. Buradaki iade ise cayma hakkı kapsamında değil, sözleşmeden dönme kapsamında yapılacaktır.

[1] Doç. Dr. Başak Baysal, “Cayma Hakkının Sözleşme Hukukundaki Yeri” makalesi

İletişim